Genoemd naar de gebroeders Cornelis en Frederik de Houtman, inboorlingen van Gouda, Nederlandse zeevaarders, die in 1595-1597 een informatietocht naar Oost-Indië maakten waaruit stichting van de Compagnie van Verre (de latere Verenigde Oost-Indische Compagnie) voortvloeide. In 1598 maakten zij een tweede, waarop Cornelis werd vermoord en Frederik werd gevangen genomen. Cornelis werd ca. 1565 te Gouda geboren en sneuveld voor de kust van Atjet op 11 september 1599. Frederik werd in 1571 te Gouda geboren en overleed 21 oktober 1627 te Alkmaar. Een manuscript bevattende het verhaal van Zijn wedervaren werd in 1879 door het gemeentebestuur aangekocht en berust thans in het Stedelijk Museum Het Catharina-Gasthuis (Afdruk Librije 894a). Krachtens raadsbesluit d.d. 22 december 1971 wordt ook de rijweg langs het Veemarktterrein, van de Varkenmarkt tot aan de Korte Vest, aangeduid met deze naam.
Besluit d.d. 5 augustus 1870
Raadsbesluit, nummer 11.890 - 255 (22-12-1971)
Houtmansgracht
Genoemd naar de gebroeders Cornelis en Frederik de Houtman, Goudse zeevaarders, die reizen maakten naar Oost-Indië. Cornelis de Houtman (1565 - 1599) was ontdekkingsreiziger en Frederik de Houtman (1571 - 1627) was handelaar. In 1595 vertrokken de broers op last van de Compagnie van Verre op de schepen ‘Amsterdam’, ‘Hollandia’, ‘Mauritius’ en het jacht ‘Duyfken’ voor de eerste Nederlandse reis naar Indië. Hun doel was het onderzoeken van nieuwe handelsroutes voor de handel in specerijen. Na bezoeken aan Java, Bali en de Molukken keerden zij in 1597 naar Nederland terug. In navolging van deze reis werden diverse Nederlandse expedities uitgezonden naar ‘de Oost’. In 1598 vertrokken de broers opnieuw naar Indië. Ze bezochten Madagaskar, Vietnam en Sumatra. In 1599 in Atjeh werd Cornelis gedood; Frederik werd voor ruim twee jaar gevangengenomen. Teruggekeerd in Nederland schreef hij een boek over zijn gevangenschap, dat geldt als het eerste Maleise woordenboek en dat ook een catalogus van 303 sterren van het zuidelijk halfrond bevatte, van belang voor de navigatie. In 1603 keerde Frederik terug naar Indië, waar hij werd benoemd tot gouverneur van Ambon. De reizen van de gebroeders De Houtman vormden het begin van de Vereenigde Oostindische Compagnie en de kolonisatie van Nederlands Oost-Indië.
van de Lange Tiendeweg langs de Blekerssingelgracht tot aan de Varkenmarkt (voormalige Stedelijke Zweminrichting, gedempt in 1944-1945) en na 1971 tot aan de Korte Vest
Cornelis en Frederik de Houtman waren Goudse zeevaarders die reizen maakten naar Oost-Indië. Deze reizen vormden het begin van de VOC en de kolonisatie van Nederlands Oost-Indië. Tijdens de reis van 1595-1597 waren er gevechten met inlanders. Historici verwijten Cornelis de Houtman ondiplomatiek en onverstandig optreden. Reisjournaals van bemanningsleden verwijten Cornelis de Houtman slecht leiderschap, lafheid en de standrechtelijke executie van een inlander. Cornelis de Houtman was niet als slavenhandelaar op pad, maar had er geen moeite mee om bij Madagaskar meerdere mensen te roven; twee jongens die geketend aan boord verbleven waren de eerste Afrikanen die eigenhandig door Nederlanders tot slaaf werden gemaakt. Frederik de Houtman was de eerste gouverneur van Ambon, hij dwong de bevolking met harde hand om de kruidnagelproductie op te voeren.